کانال رسمی هواشناسی مشهد و استان weathermashhad_ir@
دانستنی ها

آشنایی با گسلهای شرق و جنوبشرقی ایران

🍬گسل نهبندان : نام اين گسل از شهرستان نهبندان استان خراسان جنوبی در 250 کيلومترى شمال زاهدان گرفته شده است. در اين ناحيه، چند گسل کم و بيش موازى با روند عمومى شمالى – جنوبى وجود دارد ولى چرخش پايانه شمالى به سوى باختر و پايانه جنوبى به سمت خاور سبب شده تا نسل‎هاى مختلف راندگى بر روى اين سيستم امتداد لغز سوار باشند.
دو گسل عمده اين مجموعه گسلى، به نام گسل خاور «نـه» گسل باختر «نـه» نامگذارى شده‎اند. در ناحيه خونيک (جنوب نهبندان)، اين دو گسل به يکديگر مي‎رسند و به صورت يک گسل امتداد لغز واحد، به سمت جنوب ادامه مي‎يابد، ولى در 50 کيلومترى شمال نصرت‎آباد، اين گسل بار ديگر دو شاخه شده و به سمت جنوب، به تدريج از هم دور مي‎شوند. به شاخه جنوب خاورى که جداکننده افيوليت خاور ايران از بلوک لوت است «گسل نصرت‎آباد» و به شاخه جنوب باخترى، که تا شمال آتشفشان‎هاى بزمان ادامه دارد «گسل کهورک» نام داده شده است (درويش‎زاده، 1380).
قديمي‎ترين سنگ‎هاى متأثر از گسل نهبندان، سنگ‎هاى دگرگونى پالئوزوييک – ترياس بلوک لوت هستند و در نتيجه سن اين گسل، قديمي‎تر از ترياس است و به احتمال از زمان پرکامبرين فعاليت داشته است ولى در زمان مزوزوييک به يک جدايش درون قاره‎اى تتيس جوان تبديل شده است. به گونه‎اى که در شکل‎گيرى حوضه فليشى و جايگيرى پوسته اقيانوسى خاور ايران، نقش اساسى داشته ولى در حال حاضر زميندرز خاور ريزقاره ايران مرکزى را تشکيل مي‎دهد. بُرش رسوب‎هاى کواترنرى، نشانه حرکت‎هاى جوان اين گسل است. کانون زمين‎لرزه 1928 نهبندان بر روى اين گسل قرار دارد. ويرانى سال 1370 شهرستان نهبندان و روستاهاى شورک، سهل‎آباد و 000 مربوط به آخرين حرکت گسل نهبندان است (بربريان، 1976).

🍬گسل بشاگرد : نام اين گسل از کوه‎هاى بشاگرد در جنوب فروافتادگى جازموريان گرفته شده است. در اين ناحيه، دسته‎اى گسل طولى با روند تقريبى خاورى – باخترى وجود دارد. يکى از دراز‎ترين آنها گسل بشاگرد است که از کهنوج (شمال خاورى بندرعباس) شروع و ممکن است تا مرز پاکستان ادامه يابد. شايد اين گسل، ادامه‎اى از گسل اصلى زاگرس باشد، ولى مسئله دوگانگى سن سنگ‎هاى افيوليتى موجود در امتداد اين دو گسل، اين ديدگاه را پرسش‎آميز مي‎سازد. به ويژه آنکه، روند خاورى – باخترى گسل بشاگرد با روندهاى شناخته شده پرکامبرين ايران يکى نيست.
گفتنى است که همانند ديگر گسل‎هاى همزاد و همروند (گسل‎هاى فنوج، جنوب جازموريان و …)، گسل طولى بشاگرد دست کم در زمان شکل‎گيرى پهنه ساختارى – رسوبى مکران (مزوزوييک) به وجود آمده، ابتدا از نوع گسل نرمال بوده ولى پس از آغاز فرورانش پوسته اقيانوسى عمان و تشکيل منشورهاى برافزايشى به راندگي‎ رو به شمال تبديل شده‎ است.

🍬گسل هريرود : تفاوت‎ در ويژگي‎هاى زمين‎شناسى دو سوى رودخانه هريرود (مرز ايران – افغانستان) سبب شده تا به ناپيوستگى زمين‎شناسى موجود بين بلوک لوت در ايران و بلوک هيلمنــد در افغانستان خطواره و به عبارت بهتر گسل هريرود نام داده شود. جدا از شواهد روى زمين، اثر اين گسل، به صورت يک ناپيوستگى ژئوفيزيکى از پهنه توران تا مرز ايران و افغانستان گزارش شده است.
در ايران، مسير تقريبى اين گسل منطبق بر رودخانه‎هاى هريرود و تجن است. ادامه جنوبى آن به احتمال از باختر دشت زابل (حد شرقى کوه‎هاى خاور ايران) گذشته و به زاهدان مي‎رسد ).
بدين‎سان، گسل ياد شده روند شمالى – جنوبى و حدود 825 کيلومتر طول دارد. در ضمن گسترش جغرافيايى سنگ‎هاى ژوراسيک و کرتاسه ايران و افغانستان در دو سوى اين گسل، نشانگر حرکت چپگرد است (نبوى، 1355) ولى در نقشه لرزه‎زمين‎ساخت خاورميانه (حقي‎پور، 1992) اين گسل راستگرد دانسته شده است. با توجه به نقشه زمين‎شناسى ايران، چنين استنباط مي‎شود که اين گسل لبه خاورى جدايش درون‎قاره‎اى کوه‎هاى خاورى ايران است که ويژگي‎هاى مشابه با گسل نهبندان دارد.
این گسل با روند شمالی- جنوبی مسیرهای رود هریرود (مرز ایران و افغانستان) و رود تجن را طی می‌کند و در نواحی ترکمنستان و کوههای اورال شوروی نیز عملکرد خوبی داشته است. جنبش آن چپگرد بوده و در طرفین آن سنگهای ژوراسیک و کرتاسه جابجا شده است. این گسل بخش غربی بلوک هلمند را محدود کرده است و از مغرب دشت زابل گذشته و به زاهدان می‌رسد. طول قسمتی از گسل هریرود که در ایران قابل تشخیص می‌باشد 825 کیلومتر است. این گسل در فاز کاتانگایی فعال شده و در فازهای بعد نیز فعالیت آن تداوم داشته است.

برچسب ها

سید محمدامین یاسینی

سید محمد امین یاسینی از اردیبهشت ۹۸ به سایت هواشناسی مشهد پیوست،او درباره خود می گوید : متولد ۱۳۷۸ هستم دانشجوی کارشناسی مهندسی انرژی و علاقمند به جغرافیا ،هواشناسی و طبیعت...

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن